De 4 wegen.

Op een landkaart, of op Google Earth, kun je de ligging van het dorp zien; tamelijk geisoleerd. De dichtsbijzijnde andere dorpen liggen 6 tot 10 kilomer verderop. Het dorp is omgeven door weilanden en bossen en in dat tusseliggende gebied vind je wel boerderijen en vrijstaande huizen, maar het is wel erg dun bebouwd. In het dorp liggen een paar boerderijen en het lijkt erop alsof de boeren die hun bedrijf nog uitoefenen direct vanuit hun dorp de wei in kunnen rijden. Op de kaart kun je ook zien dat Zondereigen toegangswegen heeft vanuit de vier windstreken; een noordelijke, oostelijke, zuidelijke en westelijke toegangswegweg. Het aardige is dat deze wegen eigenlijk door een verschillend landaschp gaan alvorens ze uitkomen in het dorp. Vier wegen om in Zondereigen te komen. Vier verschillende manieren om in het dorp te komen. Het lijkt wel een soort levensles. Er is een doel, het dorp, en er zijn vier manieren om het te benaderen. Welke weg is de beste, de mooiste, of de slechtste? Is het wel mogelijk om dat onderrscheid te maken?

Schema

Waar staat Zondereigen voor?
-de Geschiedenis
-landelijk, paradijselijk en pastoraal vs. urbaan
-exemplarisch voor kleine dorpen
-het materiele dorp/ zoals het eruit ziet

--brel: vlakke land

--de weg met bomen (hoe lang is die weg er al?
--de noorderkempen

Hoe kom je er?
-waar kom je vandaan?
-de rechte/directe/kortste weg
-dwaalwegen
-omleidingen
-ben je erals je er bent?
-en als je er bent?, hoe gaat t dan verder?

Soorten wegen naar Zondereigen:
-kortste
-om
-mooiste
-makkelijkste
-moeilijkste
-langste
-sluip
-noord (baarle-nassau)
-oost (wortel)
-zuid (populieren/noordermark)
-west (militair complex/ bels lijntje)

Organisatorische vragen:
is het een essay?
of een filosofisch opstel?
een antwoord op de vraag hoe te leven?
thoreau op de fiets?
het dorp dat overeind blijft, zoals ‘t riet in de storm? (gaat ‘t over taoisme?)
en wat als zondereigen onverhoopt toch verdwijnt?

Symbool?

Waarom zou je een boek, een essay, een gedicht, een weblog of wat dan ook willen schrijven, over een dorp als Zondereigen? Zo op 't eerste gezicht is het geen bijzonder dorp. Verre van. Geen bijzonder landschappelijk schoon. Ook geen bijzondere gebouwen. Het landschap is misschien een pluspunt, maar voor een stedeling is ieder landschap anders dan de stad iets bijzonders. De bomen langs de Noordelijke Mark, die je zien kunt als je langs de zuidelijke kant nadert zijn misschien nog wel het meest bezienswaardig. Al deze afzonderlijke aspecten rechtvaardigen niet een bijzondere belangstelling voor dit dorp. Het is de som der delen die hier het verschil maakt. Rijdend naar het dorp krijg je op sommige punten een panoramisch uitzicht. Het is de kerktoren die -natuurlijk- als eerste opvalt. Dan de huizen daaronder en, als je in de lente en de zomer komt, de groen-blauwe achtergrond van dat alles.

Wat je op dat moment ziet is een ansichtkaart. Vermoedelijk een die nooit gemaakt is, want voor toeristen heeft Zondereigen weinig te bieden. En dat is misschien maar goed ook, want teveel mensen in het dorp zouden al snel afbreuk doen aan het plaatje. Het is een plaatje dat helemaal anders is dan de verstedelijkte west-europese samenleving waar Nederland en Belgie deel van uitmaken. Het lijkt een beeld uit het verleden. Van een wereld die achter ons lijkt te liggen. Een sprookjeswereld zoals de efteling of disneyland. Een plaatje dat het gevoel oproept dat het leven ook anders kan zijn dan het jachtige bestaan van de moderne mens. Een droombeeld misschien, want is het nog ergens zoals het in Zondereigen lijkt te zijn? Tegelijkertijd maakt het iets van een verlangen los. Verlangen naar een manier van leven, die misschien beter voor ons zou zijn. Het leven in een dorpse, landelijke samenleving. Het pastorale leven.

Je leest wel eens in de krant over levende fossielen. De Coelacanth bijvoorbeeld. Die werd in 1938 door zuid-afrikaanse vissers naar boven gehaald. Een onbekende soort voor de vissers en in eerste instantie ook voor de geleerden. Niemand had ooit zo'n vis gezien. Je zou hebben kunnen denken dat het een nieuwe soort was, totdat een prehistoricus zich ermee ging bemoeien en een fossiel tevoorschijn haalde van 300 miljoen jaar oud. In die tijd moesten er duizenden van zulke vissen zijn geweest. Het dier werd uitgestorven gewaand. Zondereigen heeft wel wat van zo'n levend fossiel. Zoals er ongetwijfeld nog meer Coelacanthen zwemmen in de diepten van de oceanen, zijn er onetwijfeld ook nog meer dorpjes zoals Zondereigen. Je loopt er toevallig tegenaan, maar het duurt even voordat je dan beseft waarmee je te maken hebt. Het is niet alleen levende geschiedenis. Het staat ook voor continuiteit; de gedachte dat sommige dingen niet verdwijnen, zelfs doorgaan, ook al lijkt al het andere in de wereld niet bestand te zijn tegen de tand des tijds.

Uiteindelijk is het deze continuiteit die nieuwsgierig maakt. Het roept vragen op. Hoe komt het dat Zondereigen niet is ondergesneeuwd of is meegesleurd in de voortrazende tijd. Waarom is Zondereigen tot nu toe het lot van zovele franse dorpjes bespaard gebleven? De wereld urbaniseert, zoals ze zichzelf ook heeft geindustrialiseerd. Een toevalstreffer? En waarom is het zover gekomen? Zondereigen is een plaatje geworden om naar te kijken; waar je met plezier naar kijkt. Het tegendeel van de moderne stad. Hoe heeft het zover kunnen komen. Waarom urbaniseert de wereld, wanneer het leven in een dorp als Zondereigen zoveel aantrekkelijker lijkt? Is de urbane samenleving een even lang leven beschoren als het pastorale Zondereigen? Misschien is dat een vraag teveel. Misschien is het veel verstandiger om eerst na te denken over de betekenis van het pastorale Zondereigen.

De noordelijke weg.

Komend vanuit Nederland is de noordelijke weg de meest gerichte. Je verlaat Baarle-Nassau, of Baarle Hertog en al snel rijd je tussen de bossen en de weilanden. Ongeveer halverwege zie je vooral de weilanden en je kunt ver het landschap in kijken. Een enorm gevoel van ruimte openbaart zich aan de reiziger. Al naar gelang het seizoen is de overheersende kleur zwart of groen. Zwart als de aarde is opengeploegd; groen in het late voorjaar en de zomer. Aan de weg liggen boerderijen en nieuwere villa's. Je rijd een stiltegebied binnen. Zo staat dat tenminste op een bord langs de weg. Wie heeft dat bedacht en wat betekent het? Echt stil is het trouwens niet. Vaak hoor je op de achtergrond het brommen van een tractormotor die ergens aan het werk is. Je kunt ook overvallen worden door het geluid van een voorbijrazende auto, die ook wel onderweg zal zijn naar Zondereigen.